- Ο έρωτας παραμένει μία από τις πιο έντονες και μεταμορφωτικές εμπειρίες της ανθρώπινης ζωής.
- Είναι η κατάσταση που μας βγάζει από την ισορροπία μας, μας κινητοποιεί, μας γεμίζει προσμονή, αλλά ταυτόχρονα μας αφήνει και εκτεθειμένους.
- Το ερώτημα όμως που τίθεται όλο και πιο έντονα στη σύγχρονη εποχή είναι αν ερωτευόμαστε όπως παλιά ή αν η τεχνολογία έχει αλλάξει ριζικά τη διαδικασία της σύνδεσης.
Ο έρωτας παραμένει μία από τις πιο έντονες και μεταμορφωτικές εμπειρίες της ανθρώπινης ζωής. Είναι η κατάσταση που μας βγάζει από την ισορροπία μας, μας κινητοποιεί, μας γεμίζει προσμονή, αλλά ταυτόχρονα μας αφήνει και εκτεθειμένους. Το ερώτημα όμως που τίθεται όλο και πιο έντονα στη σύγχρονη εποχή είναι αν ερωτευόμαστε όπως παλιά ή αν η τεχνολογία έχει αλλάξει ριζικά τη διαδικασία της σύνδεσης.
Σήμερα, ο έρωτας γεννιέται όλο και περισσότερο μπροστά από μια οθόνη. Το φλερτ περνά μέσα από ειδοποιήσεις, τα πρώτα «βλέμματα» αντικαθίστανται από φωτογραφίες προφίλ και η επιθυμία εκφράζεται με μηνύματα. Η ψυχολόγος και κλινική σεξολόγος Ιωάννα Τσάπαλη μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ εξηγεί ότι η τεχνολογία μπορεί να αλλάζει το περιβάλλον, όχι όμως και τη βιολογία: ο εγκέφαλος συνεχίζει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο, ενεργοποιώντας μηχανισμούς ανταμοιβής και σύνδεσης.
Το πρόβλημα, όπως τονίζει, είναι ότι το νέο ψηφιακό τοπίο οδηγεί συχνά σε μια παρατεταμένη διέγερση χωρίς πραγματικό βάθος, με αποτέλεσμα οι σχέσεις να γίνονται πιο γρήγορες, πιο εύθραυστες και πολλές φορές πιο «αναλώσιμες».
Ο εγκέφαλος του έρωτα: ντοπαμίνη, προσμονή και εξιδανίκευση
Η επιστήμη εξηγεί πως όταν ερωτευόμαστε ενεργοποιείται το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, κυρίως μέσω της ντοπαμίνης. Πρόκειται για έναν νευροδιαβιβαστή που δεν σχετίζεται τόσο με την ίδια την ευχαρίστηση, όσο με την προσμονή και την επιθυμία. Η ντοπαμίνη είναι αυτή που μας κάνει να σκεφτόμαστε διαρκώς το πρόσωπο που μας ενδιαφέρει, να το αναζητούμε, να επενδύουμε συναισθηματικά.
Παράλληλα, μειώνεται προσωρινά η δραστηριότητα περιοχών που σχετίζονται με την κριτική σκέψη και τον φόβο, κάτι που εξηγεί γιατί συχνά εξιδανικεύουμε τον σύντροφό μας στα πρώτα στάδια του έρωτα. Με τον χρόνο, αν η σχέση σταθεροποιηθεί, αυξάνονται ορμόνες όπως η ωκυτοκίνη και η βασοπρεσσίνη, γνωστές και ως «ορμόνες του δεσμού», οι οποίες ενισχύουν το δέσιμο και την αίσθηση ασφάλειας.
Με απλά λόγια, ο έρωτας έχει φυσικό ρυθμό: προσέγγιση, σταδιακή αποκάλυψη, σωματική παρουσία και χτίσιμο εμπιστοσύνης.
Και εδώ ακριβώς μπαίνει η τεχνολογία, αλλάζοντας τους όρους του παιχνιδιού.
Dating apps: ατελείωτη αναζήτηση και διέγερση χωρίς σταθερότητα
Οι εφαρμογές γνωριμιών βασίζονται στη λογική του swipe και της γρήγορης επιλογής. Ο χρήστης δεν περιμένει να γνωρίσει έναν άνθρωπο σταδιακά. Τον αξιολογεί μέσα σε δευτερόλεπτα. Η κ. Τσάπαλη εξηγεί ότι οι πλατφόρμες αυτές έχουν σχεδιαστεί πάνω στη λεγόμενη «μεταβλητή ενίσχυση»: ποτέ δεν ξέρεις πότε θα έρθει το επόμενο match ή μήνυμα.
Αυτό ενεργοποιεί την ίδια λειτουργία ανταμοιβής που προκαλεί εθισμό. Ο εγκέφαλος μπαίνει σε κατάσταση συνεχούς αναζήτησης, κυνηγώντας την επόμενη πιθανότητα.
Ταυτόχρονα, η υπερπροσφορά επιλογών οδηγεί σε ένα γνωστό ψυχολογικό φαινόμενο, το «παράδοξο της επιλογής». Όσο περισσότερες επιλογές έχουμε, τόσο δυσκολότερο γίνεται να δεσμευτούμε σε μία. Η σκέψη της εναλλακτικής μένει πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού, δημιουργώντας αίσθηση ότι «ίσως υπάρχει κάτι καλύτερο».
Το αποτέλεσμα είναι εξουθένωση από ραντεβού, άγχος απόρριψης, αλλά και φαινόμενα όπως το ghosting, όπου η επικοινωνία κόβεται απότομα χωρίς εξήγηση.
Sexting: οικειότητα… με απόσταση και έλεγχο
Μια ακόμη πτυχή του ψηφιακού έρωτα είναι το sexting, δηλαδή η ανταλλαγή ερωτικών μηνυμάτων ή φωτογραφιών. Η ειδικός τονίζει ότι μπορεί να είναι μέρος ενός υγιούς ερωτικού παιχνιδιού, ειδικά σε ζευγάρια που θέλουν να διατηρήσουν την επιθυμία.
Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Όταν η σχέση στηρίζεται κυρίως σε ψηφιακή σεξουαλική επικοινωνία χωρίς πραγματική επαφή, τότε ο εγκέφαλος συνηθίζει τη γρήγορη ανταμοιβή της ντοπαμίνης χωρίς συναισθηματική επένδυση. Η αληθινή σύνδεση όμως απαιτεί χρόνο, ευαλωτότητα και εμπιστοσύνη.
Το sexting προσφέρει επίσης αίσθηση ελέγχου. Το άτομο επιλέγει τι θα δείξει, πότε θα το δείξει και με ποιο τρόπο. Η οθόνη λειτουργεί σαν «ασπίδα» απέναντι στο άγχος της απόρριψης. Αυτό όμως μπορεί να γίνει εμπόδιο, γιατί ο έρωτας δεν θεμελιώνεται στον απόλυτο έλεγχο αλλά στην αμοιβαία έκθεση.
AI και ψηφιακοί σύντροφοι: σχέση χωρίς πραγματικό «Άλλο»
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει πλέον δυναμικά και στο πεδίο της συναισθηματικής σχέσης. Chatbots και εφαρμογές που «μαθαίνουν» τις προτιμήσεις μας προσφέρουν αίσθηση κατανόησης, διαθεσιμότητας και αποδοχής χωρίς όρους.
Η κ. Τσάπαλη επισημαίνει ότι αυτό μπορεί να λειτουργήσει παρηγορητικά σε άτομα που βιώνουν μοναξιά ή φόβο απόρριψης. Παράλληλα όμως κρύβει έναν μεγάλο κίνδυνο: να δημιουργηθεί μια ψευδαίσθηση σχέσης, χωρίς την ύπαρξη ενός πραγματικού ανθρώπου απέναντι.
Ο αληθινός έρωτας προϋποθέτει την ετερότητα. Δηλαδή έναν αυτόνομο «Άλλο», με όρια, επιθυμίες, αντιδράσεις και ανάγκες που δεν ελέγχουμε. Μια σχέση με αλγόριθμο, όσο εξελιγμένη κι αν είναι, παραμένει καθρέφτης των δικών μας επιθυμιών και δεν οδηγεί απαραίτητα σε ψυχική ωρίμανση.
Τελικά αλλάζει ο έρωτας ή αλλάζει το περιβάλλον;
Το αισιόδοξο συμπέρασμα είναι ότι ο έρωτας, ως βιολογικός μηχανισμός, δεν έχει αλλάξει. Ο εγκέφαλος συνεχίζει να ενεργοποιείται από την επιθυμία, την προσμονή και την ανάγκη σύνδεσης. Αυτό που έχει αλλάξει είναι το περιβάλλον: οι αλγόριθμοι ωθούν σε γρήγορη επιλογή, οι οθόνες μειώνουν την έκθεση στην πραγματική σχέση και η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται «ιδανική κατανόηση» χωρίς σύγκρουση.
Όμως ο έρωτας δεν είναι μόνο διέγερση. Είναι ρίσκο. Είναι έκθεση. Είναι η αποδοχή ότι ο άλλος δεν είναι προϊόν επιλογής, αλλά ένας άνθρωπος που μπορεί να μας πληγώσει ή να μας αλλάξει.
Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να ερωτευτούμε μέσα από apps, αλλά αν είμαστε διατεθειμένοι να αντέξουμε την ευαλωτότητα και τη ματαίωση, σε μια εποχή που ευνοεί την ταχύτητα και την αντικατάσταση.
