- Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της πολιτικής προστασίας και της ετοιμότητας των κρατών, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον να στρέφεται και στα καταφύγια που υπάρχουν στην Ελλάδα για την προστασία του άμαχου πληθυσμού.
- Καθώς ενισχύονται οι ανησυχίες για πιθανή επέκταση της αστάθειας στην ανατολική Μεσόγειο, επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση η κατάσταση των καταφυγίων που έχουν κατασκευαστεί στη χώρα μας, πολλά από τα οποία δημιουργήθηκαν πριν από σχεδόν έναν αιώνα.
- Η ιστορία των καταφυγίων στην Ελλάδα Ήδη από το 1936, ο τότε πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς, προβλέποντας τη διεθνή ένταση που θα οδηγούσε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε θεσπίσει την υποχρεωτική κατασκευή χώρων ασφαλείας και καταφυγίων σε κάθε νέο κτήριο με περισσότερους από δύο ορόφους.
Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της πολιτικής προστασίας και της ετοιμότητας των κρατών, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον να στρέφεται και στα καταφύγια που υπάρχουν στην Ελλάδα για την προστασία του άμαχου πληθυσμού.
Καθώς ενισχύονται οι ανησυχίες για πιθανή επέκταση της αστάθειας στην ανατολική Μεσόγειο, επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση η κατάσταση των καταφυγίων που έχουν κατασκευαστεί στη χώρα μας, πολλά από τα οποία δημιουργήθηκαν πριν από σχεδόν έναν αιώνα.
Η ιστορία των καταφυγίων στην Ελλάδα
Ήδη από το 1936, ο τότε πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς, προβλέποντας τη διεθνή ένταση που θα οδηγούσε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε θεσπίσει την υποχρεωτική κατασκευή χώρων ασφαλείας και καταφυγίων σε κάθε νέο κτήριο με περισσότερους από δύο ορόφους.
Η απόφαση αυτή οδήγησε στη δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου προστασίας, με περίπου 12.000 καταφύγια να κατασκευάζονται στην Αθήνα.
Από αυτά, περίπου 5.500 βρίσκονται σε ιδιωτική ιδιοκτησία, κυρίως κάτω από πολυκατοικίες, κατοικίες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Παρότι το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο καταργήθηκε το 1956, πολλοί από αυτούς τους χώρους εξακολουθούν να υπάρχουν μέχρι σήμερα, κρυμμένοι κάτω από δρόμους και λόφους της πρωτεύουσας.
Πόσα καταφύγια υπάρχουν σήμερα
Το ερώτημα που τίθεται είναι πόσα από αυτά τα καταφύγια παραμένουν ενεργά.
Σε απάντηση σχετικής ερώτησης στη Βουλή, τον Νοέμβριο του 2025, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ιωάννης Λαμπρόπουλος παρουσίασε τα επίσημα στοιχεία για την κατάσταση των καταφυγίων στη χώρα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που κατατέθηκαν:
Σε όλη την Ελλάδα έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια 2.892 χώροι, με συνολική χωρητικότητα 1.981.514 ατόμων, ενώ υπάρχει δυνατότητα αύξησης της χωρητικότητας έως και κατά 30% εφόσον χρειαστεί.
Ποιος έχει την ευθύνη των καταφυγίων
Η ευθύνη για τη λειτουργικότητα των καταφυγίων κατανέμεται μεταξύ Τοπικής Αυτοδιοίκησης και ιδιωτών.
Οι δήμοι και οι περιφέρειες είναι υπεύθυνοι για τη συντήρηση των δημόσιων καταφυγίων, ενώ οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών εγκαταστάσεων οφείλουν να διασφαλίζουν ότι οι χώροι μπορούν να τεθούν σε επιχειρησιακή λειτουργία μέσα σε 24 ώρες, εφόσον αυτό απαιτηθεί.
Πολλά καταφύγια έχουν αλλάξει χρήση
Ωστόσο, αρκετά από τα ιστορικά καταφύγια της Αθήνας δεν χρησιμοποιούνται πλέον για τον αρχικό τους σκοπό.
Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν αλλάξει χρήση, ενώ άλλα παραμένουν κλειστά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το καταφύγιο κάτω από το Μέγαρο της Βουλής των Ελλήνων, το οποίο από το 2000 έχει μετατραπεί σε υπόγειο χώρο στάθμευσης πέντε επιπέδων.
